De vraag of de vele miljarden kostende Zijderoute en de blauwe (zee)Gordel een gevaar voor Europa zijn, werd in discussiegroep 1 een paar maanden geleden beantwoord met: “Natuurlijk niet. China wil alleen maar handel”. De harde houding van Trump tegen China werd afgedaan met: “De man doet wel meer rare dingen”. In korte tijd lijkt die mening omgekeerd: China wordt nu in Europa wél een gevaar genoemd en zou veel meer willen dan alleen maar handel.

*Tv-zenders als Phoenix en 3SAT hebben recent uitvoerige documentaires uitgezonden waarin ze behandelen hoe China en Xi zich in de wereld gedragen en waarom. De documentaires berusten overwegend op openlijk bekende feiten en gebeurtenissen.[1]*

1. De handel

China had in 2017 een snelgroeiend BNP van $11.000 miljard, de VS $ 18.000 md, de EU 19.000 md.             Samen omvatten deze drie mee r dan de helft van het wereld-BNP. Het gemiddelde inkomen per Chinees is $8000/jaar, dat in de VS $60.000/jaar. De handel met de VS levert China een voordeel van $500 miljard/jaar en met Europa van $170 miljard/jaar. Daaruit kan China de investeringen in Azië, Europa en Afrika betalen. De nu lopende gesprekken tussen China en de VS zullen die handelsvoordelen echter gaan verminderen. Ook de geslotenheid van China voor buitenlandse investeringen zal moeten veranderen, want China heeft een zeer eenzijdig idee van globalisering. De voorlopige informatie over die handelsgesprekken geeft aan dat China die  veranderingen tot ver in de jaren twintig heeft weten uit te stellen, dus tot na een eventuele tweede periode van Trump. China krijgt dus genoeg tijd om zijn positie in de wereldhandel t.o.v. de VS  te versterken. Het gaat Trump blijkbaar méér om schijnresultaten voor zijn tweede termijn dan om de realiteit.

Hetzelfde lijkt te gebeuren rond Noord-Korea. Zo werkt politiek tegenwoordig: schijn en leugens werken beter bij de kiezers dan realisme. Zie ook Brexit.

2. Het militaire aspect

De Zijderoute en de Gordel kunnen twee doelen hebben:

-economisch betere handelsmogelijkheden met Europa.

-militair een betere mogelijkheid om binnenlandse en buitenlandse potentiële vijanden te bereiken o.a. als de investeringen in gevaar komen.

Die militaire aspecten komen de laatste tijd sterker naar voren. Xi zei: “Om een sterk leger te bouwen, moeten we onwrikbaar vasthouden aan de absolute leiding van de Partij over de strijdkrachten en ervoor zorgen dat het leger de Partij altijd volgt.” In de documentaires was te zien hoe Xi Jinping in militair uniform een parade afnam die “de grootste ooit” werd genoemd en waar tienduizenden soldaten hem antwoordden, allen tegelijk dezelfde woorden roepend. Waar hebben we dat méér gezien? De parade werd in 450 kazernes vertoond. De bouw van Chinese militair steunpunten in Tadjikistan en vooral Eritrea geven aan dat China met de Gordel, de Zijderoute op Zee, op een zeer strategische plaats het Suezkanaal wil gaan beheersen want Eritrea ligt midden tussen Afrika, Europa en zuid-Azië. Andere landen hebben daar ook militaire bases. In 1956 vielen het VK, Frankrijk en Israël Egypte nog aan om dat Suezkanaal. Ze werden door de VS en de VN weggejaagd. China doet daar dus ook mee maar het is nog een zeer bescheiden basis. De basis ligt op de Gordelroute die samen met de Zijderoute een band vormt om de helft van de wereldbevolking met Sri Lanka en Eritrea als tussenstations. Dat alles is inderdaad méér dan handel, het is een tactiek die China van ons westerse landen heeft geleerd en waarmee we vijf eeuwen de wereld hebben beheerst, onderdrukt en geplunderd. Xi’s uitspraken over Taiwan waren dreigender dan normaal en hij gaat door met de Zuid-Chinese Zee tot Chinees territorium te maken. Hij bespeelt met “de Chinese droom” het nationalisme van zijn volk en werpt de handschoen toe aan het buitenland, dat door Xi “de grootste vijand” werd genoemd. Qua bewapening kan China niet tegen de VS op maar al in de jaren vijftig werden de VS in Korea door de Chinese overmacht in aantallen troepen uit Noord-Korea verdreven. Voor de VS restte toen niets anders dan de al meer dan een halve eeuw durende wapenstilstand langs het Tweede IJzeren Gordijn. Na Korea heeft het militaire optreden van de VS geen enkele overwinning opgeleverd: Vietnam, Afghanistan, Syrië. Het optreden in Irak heeft het Midden-Oosten in chaos gestort. De NAVO heeft door de Amerikaanse steun voor Europa wel driekwart eeuw vrede en welvaart opgeleverd en Japan, Zuid-Korea en Taiwan zijn onder Amerikaanse bescherming bloeiende democratieën geworden. Agressief falen de VS in Azië, defensief zijn ze een succes in Europa. Een ander aspect van Chinese invloed is de samenwerking van Aziatische landen in de in 1996 opgerichte Shanghai Samenwerkingsorganisatie onder leiding van China met Rusland, Kazachstan, Kirgizië, Tadzjikistan en Oezbekistan waartoe ondertussen ook India, Pakistan en Iran zijn  toegetreden en waarvan de Europese staten Wit-Rusland, Servië en ook Mongolië lid willen worden. Datzelfde Servië waarmee de EU al vijf jaar over toetreding onderhandelt!

The Shanghai Cooperation Organisation Exercise in which Indian Army participated is a joint exercise under the anti-terror setting.

 

Doel van “Shanghai” is het verdiepen van militair vertrouwen in grensgebieden. Het betreft dus militaire samenwerking! Xi wil geen gezeur over het door China bezette Tibet, door de annexatie waarvan China nu grenzen heeft met alle grotere staten in Azië, inclusief Pakistan. “Shanghai” omvat daarmee 3,5 miljard mensen, de helft van de wereldbevolking. De huidige grenzen maken al die landen tot buren die vanuit China onmiddellijk militair toegankelijk zijn. De in de Zuid-Chinese Zee ingerichte militaire steunpunten maken boven die 3,5 miljard ook de bijna 400 miljoen inwoners van de Filipijnen en Indonesië snel toegankelijk. China beheerst het vasteland van Azië, de VS een paar randjes ervan. Het schrikbeeld van een communistisch Azië dat de VS na de jaren vijftig tot de Korea-oorlog en Vietnam bracht, is nu veel dichterbij gekomen dan toen en dankzij het atoombomevenwicht militair niet meer te keren.

3. Het politieke aspect

Xi Jinping is vanaf een in de Culturele Revolutie vernederde elitezoon geleidelijk opgeklommen tot secretaris-generaal van de Chinese Communistische Partij. Op het laatste congres heeft hij zich voor die functie voor het leven laten benoemen. In een van de documentaires was te zien hoe Xi Jinping en een zestal medewerkers in een kleine ruimte gezamenlijk met geheven vuisten en, weer gelijktijdig sprekend, als priesters de eed aflegden de Chinese Communistische Partij trouw zullen dienen.

Een van de argumenten waarom Xi optreedt zoals hij nu doet, zou zijn dat hij de rekening wil  presenteren aan “het westen”, dat China tijdens de opiumoorlog heeft vernederd maar meer nog in de tweede helft van de 19e eeuw. Toen viel China ten prooi aan de imperialistisch politiek van Engeland, Frankrijk, Rusland, Duitsland en Japan. Zij breidden hun macht vanuit de “verdragshavens” tot grote delen van het Chinese binnenland uit. De Chinezen zijn dat niet vergeten en volgen enthousiast een leider die dat voortaan zal voorkomen.

Ooit, duizenden jaren vóór wij Europeanen vanaf 1500 de wereld onderwierpen, was China ons ver vooruit. Die tijd lijkt weer te gaan komen. De partij onder leiding van Xi wil daartoe zijn ideologische communistische greep op de Chinese samenleving vergroten door activisten, advocaten en journalisten die zich niet aan de partijlijn conformeren, aan te pakken. “Journalisten mogen alleen maar de voorschriften van de Partij weergeven. Die zorgt zelf wel voor de feiten”, zei Xi. Ook de internetcensuur is onder Xi steeds verder toegenomen. Een documentaire uit Hongkong liet zien hoe journalisten probeerden via rechters hun vrijheid van pers te behouden en hoe ze daarvoor in de gevangenis kwamen. Eén van hen zei: “Kijk goed hoe men ons behandelt. Dan weet je wat jullie te wachten staat”. Ook het kredietpuntensysteem en de overal aanwezige gezichtsherkenningscamera’s geven de Partij een ongekende macht over de Chinezen. Na de dood van Mao in 1976 had Deng Xiaoping de macht overgenomen. Hij hervormde landbouw, industrie, wetenschap, technologie en defensie en opende China naar de wereld.

Een van zijn vijf geplande “moderniseringen” was de wens voor meer democratie. Tot voor kort was er een spanning tussen de koers van de Chinese communistische partij en de wens tot verdere democratisering. Met de komst van Xi Jinping is de strijd voor democratie in China verloren. Volgens hem is de dictatoriale weg naar de wereldmacht de zekerste en mag die niet door democratie worden vertraagd. De wijze waarop China optreedt in Afrika en Europa is een mengeling van politiek en economie. Buiten de EU om benadert China zwakke of half corrupte staten als Griekenland, Hongarije, Bulgarije en Portugal. Hij biedt hen geld voor investeringen en verbindt daar politieke voorwaarden aan. Zo bleek dat Athene zijn steun had onthouden aan een verklaring waarin de 28 EU-lidstaten de mensenrechtensituatie in China veroordelen. De verklaring zou worden ingediend bij de  Mensenrechtenraad in Genève maar Griekenland blokkeerde dat. Een van de Portugese ministers zei tegen een als links bekendstaand lid van de Europese Commissie “dat hij niet begreep hoe dat EC-lid een linkse president Xi Jinping en Portugese premier Costa.[2] van China niet vertrouwde”. Want ook Portugal is in de greep van China. Een kleine twintig jaar geleden, op 20 december 1999, gaven de Portugezen na vijf eeuwen hun laatste kolonie Macau aan de Chinezen terug. Net als Hongkong wordt deze Speciale Administratieve Regio bestuurd volgens het principe van ‘Eén land, Twee systemen’. Daardoor kan Macau tot 2049 een eigen economisch beleid voeren, met meer democratische vrijheden dan in de rest van China. Met veel geduld, lange termijnplanning en zonder geweld brengt China Hongkong en Macau onder controle. “Chinezen en Portugezen hebben een aantal dingen gemeen”, stelt Alberto Carvalho Neto, de Portugees die de Europese divisie leidt van het Chinese waterbedrijf Beijing Enterprises Water Group. China wil dé grootmacht van de wereld worden. En daarom slaat het als een octopus de armen uit in Europa en probeert strategisch te investeren op vier gebieden: energie, milieu, water en logistiek.” Zo’n 10 miljard euro hebben ze volgens consultancybureau McKinsey geïnvesteerd in de Portugese energiesector, de gezondheidszorg en infrastructuur. Dat is twee keer zoveel als in Spanje – een negen keer grotere economie en politiek veel meer pro-EU dan Portugal. Als het aan China ligt, worden de banden met Portugal verder verstevigd.” De Chinese investeringen in Europa bedragen inmiddels vele tientallen miljarden euro’s. Zwaartepunten liggen in Oost-Europese landen en Griekenland. “

4. China en Afrika

Ook de invloed van China in Afrika is niet te stoppen. Daar heeft China vrij spel en is al jaren bezig honderden miljarden te investeren. China speelt daar de rol van de “rijke oom die het arme neefje komt helpen”.

“Wij respecteren Afrika, houden van Afrika, en steunen Afrika.”[3] Die woorden sprak president Xi Jinping aan het begin van de driejaarlijkse Chinees-Afrikaanse top in Peking. Veel Afrikaanse landen betalen hun schulden aan China terug met grondstoffen als olie of koper. “Win-win”, noemde Xi die manier van samenwerken, “bedoeld om de moeilijkste punten aan te pakken in de ontwikkeling van Afrika.” Zijn openingstoespraak werd op een staande ovatie onthaald: Afrikaanse leiders waarderen de Chinese aanpak, die voor hen minder denigrerend voelt dan die van veel westerse landen. Daar komt bij dat de Chinezen inzetten op lange termijn relaties. Waar westerse landen met hun investeringen inzetten op de winst van volgend jaar, kijkt China veel meer naar de toekomst. Door de aanleg van grote infrastructuurprojecten als luchthavens en snelwegen verzekeren ze zich niet alleen van een afzetmarkt in de toekomst, maar ook van politieke invloed in het snelgroeiende continent. Om echter te weten waar een debt trap, de schuldval, toe kan leiden, moeten we kijken naar Sri Lanka, waar in 2010 de haven van Hambantota werd gebouwd met 1,5 miljard aan Chinese leningen. Omdat het land die schulden niet kon terugbetalen, wordt de haven van Hambantota in Sri Lanka nu voor 99 jaar uitgebaat door een Chinees bedrijf. Een schrikbeeld voor veel Afrikaanse landen. Westerse landen en instellingen geven om de zoveel tijd schuldenverlichting en kijken naar de reële behoeften van een land. China doet dat niet. Zoals de ex-gouverneur van de Nigeriaanse Centrale Bank Lamido Sanusi twee jaar geleden zei: “China is primair in Afrika aanwezig uit eigenbelang. Wat ik met mijn eigen ogen zie”, zegt hij, “is dat de Chinezen het gezicht van Afrika enorm hebben veranderd, vaak ten goede. Boeren kunnen met de trein hun goederen afzetten op markten waar ze vroeger geen onderdeel van waren. Dat verandert mensenlevens.”

5. China en Zuid-Amerika

Als laatste werelddeel buiten de grote vijand VS is China nu ook bezig Zuid-Amerika te veroveren. De Chinese minister van Buitenlandse Zaken, Wang Yi, was aanwezig bij een bijeenkomst van in totaal drie en dertig Latijns-Amerikaanse en Caraïbische landen van de CELAC. Daar zei hij  over het intensiveren van de handelsrelaties dat China verschillende Zuid-Amerikaanse landen rond de Caraïbische Zee heeft uitgenodigd om deel te nemen aan ‘One Belt One Road’, De Zijdestraat en de Gordel, de verzamelnaam voor allerlei infrastructurele projecten die een impuls kunnen geven aan de handel tussen China en alle deelnemende landen[4]. En ook dat China altijd toegewijd zal blijven aan het pad van vreedzame ontwikkeling en de win-win strategie van het openstellen voor andere landen en het delen van de winsten met alle landen.”

Is China een gevaar?

Uit het bovenstaande blijkt dat China volgens een zeer lange termijnplan bezig is de wereld langs economische weg te veroveren. Dat plan spreekt Xi Jinping openlijk uit met als einddoel in 2050 de sterkste en technologisch meest ontwikkelde natie te zijn. Het opent zich (nog) niet voor investeringen door de westerse wereld maar zal dat niet lang volhouden want vanuit het nu bereikte niveau kan China alleen in het westen voldoende hoogwaardige kennis opdoen. Kennis stelen en zelf gesloten blijven levert stagnatie op. En nu het westen “wakker” is, zullen die grote handelsoverschotten ook niet houdbaar zijn. China dat de mond vol heeft van globalisering zal nu echt moeten globaliseren en daarin haar bijdrage moeten leveren. Het heeft echter in alle delen van de wereld een voldoende sterke basis en goodwill verkregen om die stap ook te kúnnen te maken. China is nu zover in alle andere werelddelen doorgedrongen dat van terugdringen geen sprake meer zal zijn. Bovendien werkt China met een vast lang termijnplan terwijl het westen, zowel de VS als Europa, chaotisch en zonder enig lang termijnplan werkt.

De militaire macht van China is niet qua troepensterkte maar wel qua technologie nog beperkt. Ook die achterstand zal het snel inhalen maar waarschijnlijk alleen voor defensieve doeleinden gebruiken: het beschermen van haar investeringen en het beschermen van haar territorium. Ook hier dient de atoombom als grote vredestichter want juist China, met haar miljoenensteden, is zeer kwetsbaar. De zwakste economische tegenstander is de EU. De laatste jaren blijkt dat Europa niet alleen militair maar ook politiek niets voorstelt. De eis dat besluiten met eenheid van stemmen moeten worden genomen, maakt de EU politiek onbestuurbaar. Het loswrikken van de zwakke EU-staten door China is dan ook meer te zien als een vanzelfsprekendheid dan als een vijandelijke houding van China. Het feit dat Europa op geen enkele wijze betrokken is bij de handelsbesprekingen tussen de VS en China, geeft voldoende aan hoe zwak de EU-politiek is. Het kan slechts knarsetandend toezien hoe de VS met China onderhandelt over betere handelsvoorwaarden die ten nadele van Europa zullen uitpakken.

De conclusies uit het bovenstaande zijn duidelijk. China is bezig de top van de wereldpositie te heroveren. Het gebruikte daarvoor op de eerste plaats economische methoden. Die werden al vanaf de jaren vijftig met militaire middelen aangevuld. (Korea, bezetting van Tibet, Zuid-Chinese Zee), Eerst was het de “werkplaats van de wereld”. Die fase is voorbij. Het gaat nu op weg naar de economische top in een tempo waarin het in 2050 een twee keer zo grote economie zal hebben als de VS. Het betrekt daarbij, ook door “Sjanghai” en de Zijderoute en Gordel, alle Aziatische landen op een paar randstaten na die onder Amerikaanse bescherming welvaart hebben bereikt. China gebruikt daarbij de nog steeds na vijf eeuwen Europese en Amerikaanse vernedering bestaande antiwesterse gevoelens. Zowel omdat het geconfronteerd wordt de VS als omdat het zijn buitenlandse investeringen moet beschermen als omdat het zelf een aantal bronnen mist en die elders moet zoeken, heeft het zijn landleger opgevoerd tot het grootste ter wereld en moderniseert het in hoog tempo luchtmacht en vloot. De VS, de enige militaire tegenstander, is militair niet meer in staat die kracht te breken omdat de wederzijdse atoombomdreiging effectief is. De andere tegenspeler, maar dan een economische, is de EU. China speelt de EU uiteen door de zwakke EU-staten met geld te verleiden zich aan de EU-regels te onttrekken. Deze methode is al zo ver ontwikkeld dat ze, door het politieke en militaire falen van de EU, ook niet meer te stoppen is. Daar komt bij dat de westerse eenheid door Trump is verbroken waardoor het sterkste economische deel Europa, dat verzuimd heeft zijn legers op peil te houden, militair, en dus ook politiek, te zwak is om tegenspel te bieden tegen de Chinese penetratie. Daar komt ook bij dat beide democratische krachten, Europa en de VS, innerlijk sterk verdeeld zijn en geen lange termijnplannen hebben, zoals China. Ze hebben politiek én militair geen mogelijkheden om China te stoppen zonder zelf onder te gaan.

In de komende tientallen jaren zal de macht van China dus voortdurend toenemen. China zal waarschijnlijk geen militaire middelen gebruiken om zijn macht uit te breiden tot die andere helft van de wereldbevolking. Maar het grote gevecht zal gaan tussen het alles overheersende Chinese totalitaire kapitalistische communisme en de vrije liberaal kapitalistische levensstijl van de democratische landen. Die laatste landen hebben geen sterke innerlijke politieke kracht meer maar nog wel economische en militaire kracht.

De fascinerende vraag ligt dus voor ons:

Kan onze relatief kleine op menselijke vrijheid gerichte samenleving, die slechts enkele tientallen procenten van de wereldbevolking omvat, in de Economische Koude Oorlog hetzelfde bereiken als in de Eerste Koude Oorlog?

Eerder gepubliceerd in het Eindhovens Dagblad op 2-5-2019

*1) 3SAT, Phoenix, Arte

*2) https://www.nrc.nl/nieuws/2019/01/15/portugal-haalt-chinezen-juichend-binnen-a3646760

*3) https://nos.nl/artikel/2248982-china-investeert-weer-60-miljard-in-afrika-is-het-slim-dat-geld-aante-nemen.html

*4) https://www.geotrendlines.nl/china-wil-handelsbetrekkingen-zuid-amerika-verbeteren/