© FotoMeulenhof

Eerder gepublicerd als PREMIUM-artikel door Michel Theeuwen op 09-08-2019

”Na 75 jaar vrede kunnen we niet als een rijke stinkerd achteroverleunen, terwijl de populisten overal verkiezingen winnen.”

Aangrijpende oorlogsverhalen van Ger de Wind uit Knegsel, een man met een boodschap

EINDHOVEN/KNEGSEL – De bundel Aangrijpende oorlogsverhalen uit Eindhoven en de rest van de wereld van Ger de Wind (87) uit Knegsel is een mix van persoonlijke oorlogsherinneringen en essays over internationale politieke kwesties.

Na een historische uiteenzetting over oorlogen waar Eindhoven bij betrokken was, volgt een abrupte omslag: ineens staan we op de Boschdijk in Eindhoven, waar Ger de Wind opgroeide. De Duitsers trekken er overheen, maar zonder juichend publiek. Het daaropvolgende verhaal van Fransje hakt er meteen in; het doet de titel van De Winds bundel eer aan. Het Joodse vriendje van de circa acht jaar oude Gerrie is een week na de Duitse inval in mei 1940 opeens verdwenen. Hij blijkt met ongeveer zijn hele familie in Wassenaar zelfmoord te hebben gepleegd. ‘Verslagen liepen mijn vrienden en ik naar school. We begrepen er niks van’, schrijft De Wind.

Onheil
Nee, dat spreekt voor zich. Onschuldige kinderen werden geconfronteerd met het verhaal dat een hele Joodse familie zichzelf om het leven had gebracht. Om niet te hoeven wachten op wat nazi-Duitsland met hen ging doen. Het was niet het eerste signaal over naderend onheil. Al in 1939, toen Hitler Polen binnenviel, hoorde hij een gesprek van zijn ouders die zich zorgen maakten over de komst van de Duitsers. Hij herinnert zich het gesprek, maar het zou nog lang duren voordat Ger de Wind zou begrijpen waarom. Zijn vader was van Joodse afkomst, maar was katholiek geworden om met De Wind’s moeder te trouwen. Toch moest hij, naarmate de tijd vordert, ook vrezen voor zijn leven als de nazi’s of een overijverige Nederlandse ambtenaar er achter zouden komen. Vandaar het gat in de heg van de tuin, dan kon hij altijd achter weg.

De nazi’s zijn gewoon niet toegekomen aan ons Mischlinge.

Ger de Wind
Maar gelukkig overleefde het gezin De Wind de oorlog. ”Pas veel later begreep ik waarom. Een bevriende maar foute politieman heeft mijn vader misschien wel beschermd. En ikzelf, ik was een Mischling, een halve Jood. Ook dat hoorde ik pas ver na de oorlog. Wat ik niet wist, kon ik in de oorlog ook niet verklappen, was het idee. Tijdens de Wannseeconferentie werd bepaald dat alle Joden moesten worden vermoord. Ook de Mischlinge van de eerste graad, met twee Joodse grootouders, zoals ik. Maar de nazi’s zijn gewoon niet toegekomen aan ons Mischlinge, met dank aan de Russen die waarschijnlijk ook mijn leven hebben gered.”

Jongensboek
Aangrijpende Oorlogsverhalen uit Eindhoven en de Rest van de wereld, door Ger de Wind © Ger de Wind/Uitgeverij Boekscout

Het is dan ook niet vreemd dat hij de geanimeerde beschrijving van de intocht van de geallieerden op 18 september in Eindhoven besluit met de opmerking dat ‘de bevrijding een van de hoogtepunten is van mijn leven’. Gerrie is dan pas 13. En als een echt jochie verzamelt hij adressen van Amerikaanse en Engelse soldaten, in een boekje. Dat door zijn moeder later weggegooid wordt… Soms zijn de verhalen van het type jongensboek. Bijvoorbeeld als De Wind de avonturen beschrijft hoe hij met een vriendje op de fiets op zoek gaat naar avontuur. Of als vader De Wind ontsnapt aan een razzia van de Duitsers bij de voetbalwedstrijd PSV-Longa.

Die toon slaat om als het over de familie gaat. Over het laatste bezoek aan opa Jacob en oma Abigaël voordat ze afgevoerd worden om in Auschwitz te worden vergast. Met hun zoon Gideon, diens vrouw Ali en dochtertje Betty. Over de Nederlandse en Duitse ambtenaren die heel precies administratief vastleggen wat er bij de aanhouding van het Joodse gezin in beslag is genomen. Over het emotionele moment dat zijn vader enkele weken na de dood van zijn opa en oma het huis niet durft te bezoeken. Over het bezoek, vele jaren later, aan het concentratiekamp met de beroemde ‘Arbeit macht Frei’-poort.

Waarschuwing
Die verhalen hebben een doel. De Wind heeft namelijk een boodschap. De inwoner van Knegsel wil uit eerste hand vertellen, nu het nog kan, wat er is gebeurd in de oorlog. Over wat mensen elkaar aan kunnen doen, de gruwelijkheden van ‘toen we niet zo vreedzaam waren als nu’, schrijf hij. ,,Het boek is als waarschuwing bedoeld”, licht hij toe. ”Want we zijn zo trots op ons economisch geslaagde experiment in Europa dat te denken ongewapend verder te kunnen. Na 75 jaar vrede kunnen we niet als een rijke stinkerd achteroverleunen, terwijl de populisten overal verkiezingen winnen. Dat kan zomaar uit de hand lopen, zo kwam Hitler ook aan de macht. Wij zijn er toch altijd op uit om de ‘ander’ te pakken. Het is een illusie om te denken dat dat over gaat. Daarom is het goed als Europa gezamenlijk optreedt, bijvoorbeeld tegen Iran, en investeert in defensie. Dat kost miljarden, maar dat is het toch ook waard als je ziet hoe we hier kunnen leven?”

Als voorbeeld van de naïeve gedachten van voor de oorlog, beschrijft De Wind het evacuatieplan van Philips. Het idee was om de productie in geval van een inval van de Duitsers terug te trekken in Vesting Holland, bij Dordrecht en Den Haag. Toen het in mei 1940 eenmaal zover was, kwamen de vrachtwagens met machinerieën niet verder dan de brug bij Moerdijk die inmiddels was vernietigd. Philips had de moderne oorlogsvoering schromelijk onderschat. ,”Hoe is het toch mogelijk dat zo’n wereldbedrijf dat dacht? Terwijl Polen al was bezet, de Duitsers in Spanje hadden geholpen om Guernica in Baskenland plat te bombarderen, dachten ze dat ze in Dordrecht veilig waren!”

Het boek Aangrijpende verhalen is te koop via de Primera Kromstraat Veldhoven, bij Bruna City Centrum Veldhoven, bij TIC, Markt Eersel, bij van Piere Eindhoven, www. Boekscout en Bol.com. De Wind houdt er ook lezingen over, onder meer zaterdag 24 augustus bij de Primera in de Kromstraat in Veldhoven 11-16 uur, zondag 15 september bij Eindhoven in Beeld, zaterdag 21 september bij de Bruna in het City Centrum in Veldhoven 14-16 uur en donderdag 26 september in de bibliotheek in Eersel 19.30-21 uur. Er komen waarschijnlijk nog meer sessies bij Primera en Bruna in Eindhoven.