Menigeen in Europa denkt dat met Biden de oude band met de VS hersteld zal worden. Gezien de gigantische problemen waar Biden voor staat, is dat niet alleen een illusie maar ook ongewenst. Europa is in de Trumpjaren noodgedwongen gaan werken aan geopolitieke ideeën en terecht, want de EU is met $13,9 biljoen als BBP, de tweede economische wereldmacht na de VS (15,6) en ver vóór China (9,0). Naast de economie is er voor Europa nóg een sterk argument om een eigen weg te zoeken: vier jaren Trump toonden onthutsend duidelijk dat de VS een vorm van democratie heeft die ons niet aanspreekt. De Amerikaanse samenleving is er een van “Winner takes all”. Veel van wat Europese populisten afwijzen is vooral in de VS te vinden. Een schatrijke “elite” die al tientallen jaren presidenten levert (Clinton, Bush, Kennedy), een oppermachtige zaken- en bedrijvenwereld, een sociale structuur die tientallen miljoenen straatarmen kent, een onbetaalbaar zorgsysteem. Een vastgelopen politiek systeem dat op de Economist-ranglijst afzakte naar plek 25, net boven Malta. Die sociale wanstructuur leverde 70 miljoen Trumpstemmen (48%) op, stemmen die niet zullen zwijgen. Voor Europa was deze gigantische aanhang van Trumpleugens een angstige herinnering aan de leugens waarmee Hitler zijn volk de oorlog in schreeuwde. Tel daarbij de leugens waarmee de VS verwoestende en mislukte oorlogen is begonnen in Vietnam, Irak en Afghanistan en men moet vrezen dat Trump niet de laatste bijna-fascistische VS-president was.

De militair supersterke VS zijn de weg kwijt

Het verspreiden van leugens door Big Tech en sociale media heeft ook in Europa afmetingen aangenomen die tot ongelukken voerden, met Brexit als voorbeeld. Het neoliberalisme heeft bijvoorbeeld in Nederland geleid tot het afknijpen van de zorg met als gevolg dat het in beide coronagolven een pijnlijk beroep op zijn buren moet doen. Het heeft tot een miljoenengrote groep geleid die afhankelijk is van wankele ZZP-inkomsten of van amper gecontroleerde arbeidsomstandigheden voor werknemers uit EU-landen. Ook elders in Europa wordt de “kloof” steeds wijder. Die Amerikaanse toestanden ontstonden onder onze ogen en namens ons. De recente verbijsterende omslag van bezuinigen naar subsidiëren met miljarden begrotingstekorten mag een onuitgesproken erkenning van gemaakte fouten zijn, het geeft ook weer hoe kortzichtig democratische besturen in Europa zijn. Het is duidelijk dat de huidige palaverdemocratie niet opgewassen is tegen de gevaren die Europa van binnen en buiten bedreigen. Europa zal, om haar burgers binnenboord te houden, haar filosofie en democratie moeten aanpassen naar een militair en politiek sterk Europa dat door investeringen in Oost- en Zuid-Europa daar nieuwe hoop brengt en daarmee het populisme verslaat, dat Rusland het in 1990, na de val van de muur verhoopte lidmaatschap van Europa en meer vrijheid brengt en de EU daarmee completeert. Dat ook daar een investeringsstrijd aangaat met China en de VS en een menswaardig en hoopgevend voorbeeld kan zijn voor miljarden aardbewoners. Europa is in 1945 na de door haar veroorzaakte bloedigste oorlogen ooit, de vredesweg in geslagen. Het bloeide op onder de VS-paraplu maar verzuimde haar economische macht in wereldmacht en wereldverantwoordelijkheid om te zetten.

Nu staat het voor de keuze, een grote, wat beschamende schoothond van dit Amerika te worden of een onafhankelijke positie op te bouwen als een vriendelijke, sterke reus naast het zoekende Amerika en de snelgroeiende maar nog niet volgroeide reus China, die, net zomin als de Sovjet-Unie, niet groot kan blijven zonder menselijke vrijheid, maar die, zoals de Sovjet-Unie, die vrijheid zelf moet bereiken.

De relatie met de VS moet er een zijn van goede vrienden die elkaar helpen als het misgaat. De VS hebben Europa beschermd toen dat nodig was. De EU moet zich nu ontwikkelen tot die vriendelijke, ook militair sterke reus die de VS weer op het goede pad brengt en die een intermediair is tussen de VS en China, in de hoop, dat die beide machten haar voorbeeld volgen en er nog eens vijfenzeventig jaar wereldvrede komt. Dat alle wereldmachten baat hebben bij vrede zou een unicum zijn in de menselijke geschiedenis…
Het waren Europese mensen en ideeën die de VS grootmaakten. Dat mag best nog een keer gebeuren, om onze achterkleinkinderen daar weer overeind te helpen.

Ger de Wind
Dit stuk werd eerder gepubliceerd in het Eindhovens Dagblad november 2020