Demonstranten van Viruswaarheid in discussie met de politie. De coronapercentages tonen dat democratie en uiterste vrijheid niet meer samengaan. © ANP

OPINIE | De buitenwereld dwingt Europese landen om onderlinge verschillen te vergeten en het belang te zien van bewapening. Dat betoogt Ger de Wind uit Knegsel, schrijver van boeken over onder de meer de oorlog en de lessen die daaruit zijn te trekken.

Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, sprak in het Europees Parlement in weidse vergezichten over een groener en socialer Europa en over het corona-hulpprogramma van 750 miljard euro. Ze vertelde niet dat dit tot stand kwam door het defensiebudget te verlagen. Het uitblijven van sancties tegen Wit-Rusland vond ze beschamend. De realiteit haalde haar onmiddellijk in. De sancties werden niet meer dan een zwarte lijst met Wit-Russische functionarissen en het nieuwe migratiepact bleek allesbehalve sociaal.

Waar ze in het parlement echt trots op had mogen zijn, was dat Europa voor het eerst driekwart eeuw vrede doormaakt. Dat in de eerste twintig jaar van de 21ste eeuw gemiddeld per jaar tien maal zo weinig oorlogsdoden vielen als in de door Europa veroorzaakte bloedige twintigste eeuw.

Symptomen van een droomwereld

Het verlagen van het defensiebudget en het vergeten van die vrede zijn symptomen van de droomwereld waarin Europa leeft. Maar om ons heen ontwikkelt zich een dromenloze wereld. Rusland palmt in Europa Wit-Rusland en stukken van Oekraïne in. Russische bommenwerpers verwoestten Syrië en belastten Europa met honderdduizenden vluchtelingen. Russische gevechtsvliegtuigen en huurlingen vechten in Libië. Rusland ondergraaft op sociale media de democratische rechtsorde. Erdogan, NAVO-lid, kocht Russische luchtafweersystemen, vecht in Libië en dreigt Grieks zeegebied te bezetten.

De Europese Unie heeft – door gebrek aan politieke overeenstemming over een krijgsmacht – op deze agressies geen antwoord. De VS toont een onthutsende aftakeling van de democratie met een president die zijn burgers tegen elkaar opzet en weigert gewapende bendes te veroordelen. Net zoals Hitler met SA-bendes de Duitse vrijheid vernietigde.

De grote vredestichter

Overal zien we hogere defensiebudgetten. De VS spannen met 40 procent van het wereldbudget de kroon, China volgt met 15 procent. De EU-staten tellen op tot 14 procent, waarvan de effectiviteit door verschillende systemen dubieus is. Men kan stellen dat Europa, met uitzondering van Frankrijk, militair niets voorstelt.

De VS en China komen niet tot een gewapend conflict, dankzij de atoombom, de grote vredestichter. Tussen die twee economische reuzen kan de EU echter klem komen te zitten. De moeizame Europese besluitvorming, de grote sociale verschillen tussen Noord en Zuid en Oost en West maken dat Europa politiek niet slagvaardig is en technologisch verder achterop raakt.

Obscuur nationalisme
Die politieke verlamming komt voort uit oude, westelijke democratieën, waaronder Nederland, die als missionarissen proberen hun politieke ideeën op te leggen aan de overige EU-staten die daar nog lang niet aan toe zijn. We realiseren ons niet dat onze anderhalve eeuw oude democratie in nog geen enkel Oost- of Zuid-Europees land goed wortel heeft geschoten.

Nu de wereld onveiliger is geworden en Europa zich niet kan verdedigen, trekken landen zich terug op obscuur nationalisme. Die bedreigende buitenwereld moet ons dwingen bewapening tot hoofdonderwerp te maken en politieke verschillen te vergeten. Nederland is daarbij de grootste dwarsligger.

Oceanen
Wij zijn het enige Europese land dat nog over oceanen naar de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk wegdroomt. Maar recent Clingendaalonderzoek onder 23.000 Nederlanders geeft een interessant resultaat: de percentages die de VS, China en Rusland als bedreiging zien, zijn ongeveer gelijk. Nederlanders wenden zich af van Amerika. Europa moet zijn veiligheid zelf garanderen.

Er is nog een andere noodzaak om tot effectievere Europese samenwerking te komen. In vrijwel alle democratische landen werd corona onvoldoende effectief bestreden. We zien het in Nederland uit de hand lopen door falen van organisatie en discipline, waardoor Nederland tot de hoogste corona-percentages ter wereld behoort. Ook staat Nederland onderaan de Europese ranglijst op milieugebied. Het zijn slechts enkele van de vele zaken die aangeven dat democratie en uiterste vrijheid niet meer samengaan.

China geeft ons een les
Dergelijke wereldproblemen vragen om een sterkere overheid met bekwame bestuurders die niet bij elke tegenactie de koers veranderen om geen stemmen te verliezen. Terwijl wij ‘gewone’ patiënten weer naar huis sturen om plaats te maken voor de volgende golf, is corona in China vrijwel uitgebannen.

China geeft ons een les. Een les voor de toekomst? Nu de VS zich losmaken van Europa, moet Europa zich bezinnen op de vraag hoe overeind te blijven en wat de verhouding tot China zal zijn. Een Europees leger, vloot en luchtmacht zijn daarbij nodig. En het besef dat Europa, het laatste bastion van democratie en menselijke waardigheid, verdedigd moet worden.

Dit opiniestuk is op 25-10-20 verschenen in het Eindhovens Dagblad