OPINIE   Ger de Wind maakt zich grote zorgen over de politiek, de leugens en de opkomst van neonazi’s. Hij is afkomstig uit Knegsel en schrijft over actuele onderwerpen.

Een demonstratie tegen opkomend antisemitisme in Utrecht. © Marnix Schmidt 27-2-20
Een demonstratie tegen opkomend antisemitisme in Utrecht. © Marnix Schmidt 27-2-20

Nederlandse vrienden in Engeland stuurden me een hartverscheurend artikel uit dagblad The Guardian waarin Ian McEwan, auteur van bekroonde boeken, beschrijft hoe Brexit tot stand kwam door bedrog en incompetentie van Britse politici. Ik heb mijn vrienden geantwoord dat Brexit geen op zichzelf staande gebeurtenis is. Het past in de onvrede die zich in heel Europa voordoet over de wijze waarop politici hun landen besturen. Ook hier zien we burgers met demonstraties hun wanhoop uiten over situaties waarin ze moeten werken of leven. Ze maken duidelijk dat de overheid hun problemen niet ziet of er niets aan doet.

Nederlandse burgers behoren, mede door die overheid, tot de rijkste en gelukkigste van de wereld. Hun onvrede gaat dan ook vaak niet over persoonlijke belangen maar over falende overheden: verslechterend onderwijs, overbelaste leraren, rijbewijzenchaos, onjuiste belastingaanslagen, onbetaalbare huizen, slechte gebrekkigen- en ouderenzorg, chaotisch klimaatbeleid, inkomensverlies gepensioneerden, achterblijven bij stijgende welvaart, toenemende kloof tussen arm en rijk, beloerende overheidscomputers, drugslabs en drugsverkoop.

Gebruik van leugens

Ik heb mijn vrienden geantwoord dat het falen van overheden een gevolg is van veel te grote bezuinigingen na de banken- en eurocrisis. Dat het vervallen van politieke machten als religie, socialisme, liberalisme en het vervangen ervan door keihard neoliberalisme of semi-fascistisch illiberalisme, heeft geleid tot de enige wereldmacht: geld, in handen van één procent van de wereldbewoners, van onwezenlijk grote bedrijven als Google, Microsoft, Apple, Facebook en Amazon, met omzetten van honderden miljarden dollars.

Ik heb hen verteld dat niet alleen Britse politici eigen en partijpolitieke belangen groter achten dan het algemeen belang, maar dat politici elders ook zo handelen. Dat ook zij daarbij leugens gebruiken. Dat de helft van die daarmee bespeelde burgers, zoals stemmers voor Johnson, Trump, Orban, waarheid en leugens niet kunnen onderscheiden. Politici weten dat mooie leugens veel beter werken dan de schamele, harde waarheid. Dat burgers ook zelf in sociale media aan ondergraving meewerken.

Systeem niet voldoende beheersbaar

Ik heb hen verteld dat ook in Nederland populistische opvattingen doorsijpelen in partijprogramma’s, met verloren politieke kracht als gevolg. Dat ook in Nederland veel misgaat omdat de samenleving steeds gecompliceerder wordt en het systeem daardoor niet voldoende beheersbaar is. Dat we fouten proberen te compenseren met miljarden aan zoethouderij, wat weinig oplost. Dat we ons steeds meer tot gelukkig onkreukbare rechters moeten wenden om genoegdoening te krijgen.

Helaas moest ik vertellen dat ook wij de oorzaken niet weg kunnen nemen. En dat in Europa ernstiger dingen gebeuren dan in Engeland. In Hongarije en Polen, waar de rechtsstaat is ondergraven. Het ontbreken van een menselijk vluchtelingenbeleid. Verstarrende politieke onenigheid. Dat de ontevredenheid alsmaar zal toenemen.

De vrienden zijn in Engeland gaan wonen, maar voelen zich ook daar niet meer veilig. Ze zien ook elders in Europa weer monsters rondspoken, horen dezelfde nazi-achtige kreten als hun ouders begin jaren 30. Ook toen al na een grote bankencrisis.

Neonazi’s jagen op vluchtelingen. Weer opkomend antisemitisme. Joodse burgers vluchten weer naar Israël. Ze vrezen dat al die onvrede tot een nieuw Auschwitz zal voeren. Ze horen het beest in ons mensen alweer grauwen.

‘Naar het oosten gegaan’

Daar weet ik geen antwoord op. Ik ben wel op een dag naar het familiehuis op het Amstelveld in Amsterdam gegaan om juist daar na te denken over dat weer opkomende grauwen. Want het was op dat Amstelveld dat ik in 1942 als kleine jongen met mijn ouders naar mijn opa en oma ging om afscheid te nemen toen ze werden opgehaald om ‘naar het oosten te gaan’. Ik begreep niet wat er gebeurde. Pas later vertelden mijn ouders me over Auschwitz. Wat er was gebeurd met mijn ooms en mijn tante en nichtje Betty waarmee ik pas nog had gespeeld.

Ik vertelde op het Amstelveld, nu aan mezelf, dat het zo’n vaart niet zou lopen maar herinnerde me meteen daarna dat mijn vader in 1945 zei dat het grauwende beest was getemd, maar niet dood was. Ik huilde op het Amstelveld. Keek met intens verdriet en vrees naar dat huis op het Amstelveld waar het gebeurde. Meende de grauwende beesten in de verte te horen. Want mijn vader had hun terugkomst goed voorspeld…

Eerder gepubliceerd in het Eindhovens Dagblad van 27 februari 2020