Ik moet het verhaal van een zigeuner en zijn beer Basil toch echt even vertellen. Een hartveroverend, ontroerend verhaal dat u, lezer, iets doet begrijpen van de politiek situatie in Oost-Europa. Het idee ervoor komt van Geert Mak in zijn serie voor de VPRO over de Europese geschiedenis op heterdaad betrapt

De zigeuners, bijna tien procent van de Hongaarse bevolking, zijn in Hongarije weer onderwerp van vervolging. Ze zijn straatarm en leefden vroeger in kleine dorpjes vreedzaam samen met andere arme Hongaren. Ze trokken met dansende beren door het land en verdienden daarmee een schamele boterham. Na hun lagere school ging vrijwel geen enkel kind door naar het vervolgonderwijs. De zigeuners bleven dus arm.
In een van die dorpjes woont de oude zigeuner Zlatan, een gezellig lachende dikke man met een grote snor en een dikke buik. Hij vertelt over zijn beer Basil. Dat was de laatste van de tien zigeunerberen uit dit dorp want in de EU mocht men beren niet meer op deze wijze behandelen. Ze moesten naar een dierentuin. Voor Zlatan was dat een ramp. Hij had de beer als een lief, klein wezentje gekocht en had hem als een kind in zijn gezin opgevoed. Toen de beer groter werd at hij tien broden per dag en dronk daarbij, geheel zelfstandig, zes flesjes bier. Daar werd hij vrolijk van, dan danste hij beter, zei Zlatan. Hij trok met de beer naar kermissen en feesten en liet de hem, nu een enorm beest van over de twee meter, dansen op weemoedige muziek uit zijn trekharmonica of uit zijn zelfgemaakte luit.

Zlatan kijkt nu ‘s avonds door de stille straten van zijn dorp naar de bergen in de verte, waar de dierentuin is. Aan zijn geweten knaagt medelijden met zijn oude berenvriend. Hij besluit naar de dierentuin te gaan om te kijken hoe het met Basil gaat. Het beest herkent hem meteen en stapt met zijn logge lijf trouw naar het hek. Hij gromt tevreden en maakt weer een paar danspassen.
De directeur van de dierentuin komt naast Zlatan staan.
“Dag Zlatan. Ik zie dat Basil weer danst. Dat heeft hij niet meer gedaan sinds hij hier is. Hij heeft je gemist. Hij wilde eerst zelfs niet eten. We brachten hem allerlei lekkere dingen maar hij herkende dat niet als eten. Hij smeerde zich er mee in en begroef het daarna. We hebben geprobeerd hem te leren zelf eten te zoeken door het steeds verder te verstoppen in het bos, maar dat lukte ook niet.
“Dat verbaast me niks”, zegt Zlatan. “Een beer iets leren kost vijf jaar.”
“Ja”, zegt de directeur in keurig Engels. Hij denkt even na. “En het hele volk iets leren kost twee generaties. Wij hadden vroeger een rustig leven met vaste gewoontes, een dorp vol kinderen en grote mensen die alles van elkaar wisten. Samen feesten vierden, samen de doden begroeven. Sinds we in de EU zijn is alles veranderd. Het stationnetje voor de trein naar de stad is zelfs gesloopt. Te duur, zei men. En alle jonge mensen zijn naar het westen getrokken. Om rijk te worden, zeiden ze. Alleen de oudjes bleven…”
Het wordt hem allemaal te veel. Hij draait zich boos om en loopt weg.

Zlatan mocht zijn beer weer meenemen naar zijn vervallen planken huis in het leeggelopen dorp. Dankbaar gromt Basil weer achter het hek, eet tien broden die Zlatan verdient met clandestien verkopen van zijn zelfgebouwde luiten. En Basil drinkt weer bier uit flesjes. Hij danst iedere dag weer, beweegt zijn oude lijf wat moeizaam langs het hek.
Soms speelt Zlatan op zijn harmonica en danst met Basil mee op de maat van de muziek. Basil kijkt Zlatan met zijn grote bruine ogen aan. Hij lijkt te lachen.

”Zo brengen Basil en ik onze laatste jaren hier samen door, zegt Zlatan. Want mijn vrouw is dood en de kinderen en kleinkinderen zie ik nooit meer. Ze wonen in Duitsland. Of in Frankrijk. Of waar dan ook. Ik weet het soms niet eens. En ik stem op Orban want die beseft tenminste dat wij hier in Hongarije nog lang niet mee kunnen met de haast en de geldzucht van de westerlingen. Hij belooft tenminste dat we hier ons eigen leven en onze kinderen weer terugkrijgen. Daar hebben we de EU niet voor nodig.
Dan moeten we wel weer voor Orban dansen. Maar ik kan beter met Basil lachen en dansen dan boos sterven. En op het kerkhof heb ik al een plaats voor Basil gereserveerd. Naast me. De oude pastoor begreep dat best. Hij moet hem eerst nog zegenen. Geen probleem want hij kent Basil goed en heeft toch plaats zat op het kerkhof nu het dorp half leeg is.

Ger de Wind. Explanade. Maart 2020.
Vrij naar Geert Mak, VPRO-TV.